Praca w rolnictwie i dodatkowo wykonywanie zlecenia na umowę o dzieło czy zlecenie to codzienność wielu osób. Dlatego wielu rolników zastanawia się, czy podejmując dodatkową pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej — takiej jak umowa zlecenia lub umowa o dzieło — zachowają prawo do ubezpieczenia w KRUS. Sytuacja wydaje się prosta. Jednak w rzeczywistości przepisy są dość złożone i wymagają zrozumienia różnic pomiędzy rodzajami umów oraz zasad obowiązywania składek w systemach KRUS i ZUS. W 2025 roku, przy rosnącej popularności dodatkowych form pracy, temat ten nabiera szczególnego znaczenia.
Spis treści:
Ubezpieczenie w KRUS a dodatkowa praca – zasady ogólne
Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoba ubezpieczona w KRUS może podjąć pracę zarobkową, jednak nie zawsze oznacza to zachowanie dotychczasowego ubezpieczenia. Wraz z przejściem z KRUS do ZUS zmienia się oczywiście składka. Dlatego znaczenie ma forma umowy oraz, oczywiście, wysokość osiąganego przychodu.
W przypadku umowy zlecenia, rolnik co do zasady zostaje objęty ubezpieczeniami społecznymi w ZUS, ponieważ zlecenie stanowi tytuł do ubezpieczenia. Może jednak pozostać w KRUS, jeśli przychód z takiej umowy nie przekroczy określonego limitu (ogłaszanego co roku przez KRUS). Limit ten wynosi równowartość miesięcznego wynagrodzenia minimalnego. Zatem od 1 stycznia 2025 4666 zł brutto . Jego przekroczenie skutkuje utratą prawa do KRUS i obowiązkiem przejścia do ZUS.
Natomiast przy umowie o dzieło sytuacja wygląda inaczej. W większości przypadków umowa o dzieło nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń ZUS, o ile wykonawca nie jest równocześnie zatrudniony na etacie lub nie prowadzi działalności gospodarczej. Oznacza to, że rolnik zawierający umowę o dzieło zwykle może pozostać w KRUS, ponieważ nie powstaje dodatkowy obowiązek składkowy w ZUS. Jednak w każdym przypadku warto zachować ostrożność. Dlatego jeśli umowa o dzieło ma cechy zlecenia (np. dotyczy wykonywania usług ciągłych), ZUS może ją zakwestionować i uznać za zlecenie, co zmienia sytuację ubezpieczeniową rolnika. Wówczas nawet w przypadku podpisania umowy o dzieło – składka wzrośnie.
Praktyczne skutki i obowiązki – czyli jak uniknąć błędów
Najczęstszym błędem rolników podejmujących współpracę na podstawie umowy cywilnoprawnej jest brak zgłoszenia tego faktu do KRUS. Każdy rolnik ubezpieczony w KRUS ma obowiązek poinformować Kasę o zawarciu umowy zlecenia lub o dzieło w terminie 14 dni. KRUS na tej podstawie ocenia, czy dana osoba nadal spełnia warunki do pozostania w systemie rolniczym.
W praktyce oznacza to, że:
- jeśli rolnik zawarł umowę zlecenia i jego przychód nie przekroczył progu, może kontynuować ubezpieczenie w KRUS,
- jeśli przychód przekroczył próg, KRUS wyrejestruje go z systemu, a obowiązek ubezpieczeniowy przejdzie do ZUS,
- jeśli rolnik zawarł umowę o dzieło, w większości przypadków pozostanie w KRUS, pod warunkiem że dzieło rzeczywiście ma charakter jednorazowy i nie przypomina zlecenia.
Warto też pamiętać, że umowa o dzieło nie daje prawa do świadczeń takich jak zasiłek chorobowy czy wypadkowy, w przeciwieństwie do zlecenia, które może objąć zleceniobiorcę pełnym pakietem ubezpieczeń społecznych. Z punktu widzenia bezpieczeństwa socjalnego różnica ta ma duże znaczenie.
Dla rolników chcących dorobić bez ryzyka utraty KRUS najlepszą praktyką jest zasięgnięcie informacji w swojej jednostce terenowej KRUS przed podpisaniem umowy. Konsultacja pozwoli uniknąć sytuacji, w której pozornie niewielki przychód z jednej umowy powoduje niezamierzone przejście do ZUS.
Podsumowanie:
- Rolnik ubezpieczony w KRUS może podejmować dodatkową pracę na umowę cywilnoprawną, ale musi sprawdzić, czy nie powoduje to obowiązku ubezpieczeniowego w ZUS.
- Umowa zlecenia zazwyczaj wiąże się z objęciem ubezpieczeniami w ZUS, chyba że przychód z niej nie przekroczy limitu pozwalającego na pozostanie w KRUS.
- Umowa o dzieło co do zasady nie powoduje obowiązku ubezpieczenia w ZUS, więc rolnik może zwykle zachować ubezpieczenie w KRUS.
- Rolnik ma obowiązek zgłosić zawarcie każdej umowy zlecenia lub o dzieło do KRUS w terminie 14 dni od jej podpisania.
- Przed podjęciem dodatkowego zlecenia warto skonsultować się z jednostką KRUS, aby uniknąć utraty prawa do ubezpieczenia i nieprawidłowości w składkach.
Bibliografia:
Limit przychodu, o którym mowa w art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, https://www.gov.pl/web/krus/limit-przychodu-o-ktorym-mowa-w-art-5b-ustawy-o-ubezpieczeniu-spolecznym-rolnikow, dostęp: 12.11.2025